And now for something completely different...

Það er orðið nokkuð einsýnt að hagstjórn hér á landi er algerlega misráðin og mislukkuð. Skuldir heimilanna, sveitarfélaganna og fyrirtækja fara vaxandi þó svo að ríkiskassinn skili einhverjum milljörðum í afgang. Og nú er verðbólgan að fara af stað, kjarasamningar falla úr gildi með tilheyrandi öngþveiti.

Hagstjórn fer fram með notkun þeirra tækja sem stjórnvöld hafa úr að spila og eiga sér stoð í lögum. Fræðilega er smávægilegur ágreiningur um hversu mörg þau eru, en í öllu falli eru þau einu tiltæku úrræðin til að hafa áhrif á hvernig efnahagsumhverfi við búum við.

Meginlínan er sú að markaðurinn fer sínu fram og svo bregðast stjórnvöl við þeim aðstæðum sem upp koma með áðurnefndum tækjum. Auðvitað kæmu fyrirbyggjandi aðgerðir líka til greina, en slíkt er náttúrulega litið hornauga því þá er um að ræða íhlutun og afskipti stjórnvalda sem eiga samkvæmt gamla skólanum að vera eins lítil og mögulegt er og helst engin.

Um all nokkurt skeið hafa fjölmargir aðilar líst yfir áhyggjum af stöðu mála. Áhyggjur Seðlabankans koma fram í endalausum stýrivaxtarhækkunum, verkalýðshreifingin bendir á að samningar séu lausir þar sem forsendur séu brostnar og nú síðast segja Samtök atvinnulífsins að stjórnvaldstæki, einu möguleikar hins opinbera til að hafa áhrif á efnahagslífið, dugi ekki lengur til að halda aftur af verðbólgu.

En ríkið er ekki bara stjórnvald, það er líka neytandi. Og sem slíkur getur það auðvitað haft áhrif á hagkerfið með öðrum hætti en stjórnvaldstækjum. T.d. dregið úr opinberum framkvæmdum (fræðimenn deila örugglega um hvort hægt sé að kalla stýringu opinberra framkvæmda stjórnvaldstæki eða ekki, en það liggur milli hluta hér). En í raun er ekkert sem bendir til að slíkar hvatir séu á ferð í ríkisstjórn Halldórs Ásgrímssonar.

Þegar málum er háttað þannig að stjórnvöld hafa ekki lengur þann kost að grípa til stjórnvaldstækja til að hafa áhrif á hagkerfið, þá er um annað tveggja að ræða: Stjórntækin eru gölluð, eða stjórnvöld (og þá hlýt ég að tala um embættismenn ekki síður en kjörna fulltrúa) kunna ekki að fara með þau, eru hreinlega ekki hæf til þess að fara með þá stjórn sem þau eru kjörin/ráðin til.

En vanhæfnin liggur ekki endilega í kunnáttuleysi, því að innan ráðuneytanna eru margir af okkar hæfustu lög- og hagfræðingum. Leiðin sem stjórnvöld hafa valið sér í stórn landsins er einfaldlega röng. Ríkisstjórnir Davíðs Oddsonar kusu að nýta sér ekki þau stjórnvaldstæki sem eru í boði, heldur sleppa taumnum og láta dýrið brokka áfram á eigin forsendum. Ekkert bendir til að ríkisstjórn Halldórs Ágrímssonar muni taka þetta til endurskoðunar. Umsvif og áhrif ríkisins skulu áfram vera með allra minnsta móti, íhlutun ríkisins skal áfram vera með allra minnsta móti.

Það kaldhæðnasta við þetta er að megin orsök þenslunnar sem herjar á okkur núna er stærsta ríkisframkvæmd sögunnar. Leiðin sem var farin var röng, krókurinn á leiðinni varð samt verri en allar þær keldur sem hugsanlega hefðu komið í staðin.

En vitanlega er engum öðrum treystandi til að fara með efnahagsstjórn landsins, þrátt fyrir að vandséð er hvernig hægt væri að klúðra hlutunum með meiri stæl.

a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a
l
g
e
r
l
e
g
a

b
ú
i
n
n

a
ð

m
i
s
s
a

l
i
s
t
i
n
a

á

þ
e
s
s
u

Annars kom mynd af mér í mogganum í gær, sú besta sem af mér hefur verið tekin.